Yeşilay açıkladı: Teknoloji kullanımı akademik başarıyı etkileyebiliyor

İSTANBUL - BHA

Dijital teknolojiler eğitim süreçlerini destekleyerek öğrenmeyi kolaylaştırabilirken, kontrolsüz kullanım çeşitli riskleri de beraberinde getirebiliyor. Özellikle akıllı telefon, bilgisayar ve sosyal medya kullanımının belirli bir düzeyin üzerine çıkmasının öğrencilerin akademik performansını olumsuz etkileyebileceğine ilişkin araştırmalar bulunuyor.

UNESCO Küresel Eğitim İzleme Raporu’nda, akıllı telefon ve bilgisayar kullanımının hem sınıf içinde hem de evde gerçekleştirilen öğrenme faaliyetlerini kesintiye uğratabildiği belirtiliyor. Farklı ülkelerdeki öğrencileri kapsayan araştırmalar da cep telefonu kullanımı ile eğitim çıktıları arasında negatif bir ilişki bulunduğuna işaret ediyor.

Bildirimler ve cihazın varlığı bile dikkat dağıtabiliyor

Ders sırasında gelen bildirimler ya da mobil cihazın öğrencinin yakınında bulunması dahi dikkat dağınıklığına neden olabiliyor. Öğrencilerin ders sırasında akademik olmayan içeriklere yönelmesi, öğrenilen bilgilerin hatırlanması ve kavranmasını da güçleştirebiliyor.

Araştırmalarda, öğrencilerin akademik olmayan bir etkinliğe yöneldikten sonra yeniden ders konusuna odaklanmasının 20 dakikaya kadar sürebildiği belirtiliyor. Kişisel bilgisayarların ders sırasında internette gezinme gibi eğitim dışı amaçlarla kullanılması da hem cihazı kullanan öğrenciyi hem de ekranı görebilen diğer öğrencileri etkileyebiliyor.

Sosyal medya kullanımı da sınıf içindeki öğrenme sürecini kesintiye uğratan unsurlar arasında gösteriliyor. 2009-2018 dönemine ilişkin PISA verilerinin incelendiği çalışmalarda, okulda sosyal medya kullanımı ile dijital okuma performansı arasında negatif korelasyon tespit edildiği aktarılıyor.

Çoklu ekran kullanımı öğrenmeyi zorlaştırıyor

Teknoloji kullanımının etkileri yalnızca akademik performansla sınırlı kalmıyor. Uyku ve dikkat gibi alanlarda da çeşitli etkiler görülebiliyor.

Amerikan Psikoloji Birliği’nin çocuk ve gençler üzerindeki eğitim teknolojisi kullanımına ilişkin değerlendirmelerinde, yüksek uyarana sahip dijital aktivitelerin uyku öncesinde veya yoğun odaklanma gerektiren görevlerden hemen önce kullanılmasının uyku kalitesi ve sürdürülebilir dikkat üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceği belirtiliyor.

Ders çalışırken aynı anda birden fazla ekran, uygulama veya medya arasında geçiş yapılmasının ise hatırlama, okuduğunu anlama ve not tutma becerileriyle birlikte test ve okul performansını olumsuz etkileyebildiği ifade ediliyor.

Yeşilay’dan teknoloji bağımlılığına karşı eğitim çalışmaları

Yeşilay, çocuk ve gençlerde teknoloji kullanımından kaynaklanabilecek risklerin önlenmesine yönelik çalışmalarını Millî Eğitim Bakanlığı iş birliğiyle yürütülen Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı (TBM) kapsamında sürdürüyor.

Programda okul öncesinden lise dönemine kadar farklı yaş gruplarına yönelik teknoloji bağımlılığı içerikleri yer alıyor. Dijital oyunlar, sosyal medya kullanımı, ekran süresinin yönetimi ve çevrim içi riskler program kapsamında ele alınıyor.

2023-2024 eğitim-öğretim yılından Haziran 2026'ya kadar teknoloji bağımlılığı konusunda 7 milyon 390 bin 152 öğrenciye ulaşıldı. Aynı dönemde 384 bin 891 veliye de teknoloji bağımlılığı konusunda eğitim verildi.

Ebeveynlere yönelik çalışmalar, farkındalık eğitimlerinin yanı sıra “Dijital Ebeveynlik” kitabı ve Dijital Ebeveynlik Eğitimi ile destekleniyor. Bu çalışmalarla ailelerin çocukların dijital dünyadaki deneyimlerini daha iyi anlamaları ve sağlıklı teknoloji kullanımına rehberlik etmeleri hedefleniyor.

Yaşam becerileri de önleme çalışmalarının parçası

Yeşilay’ın önleme çalışmaları teknoloji kullanımına ilişkin farkındalıkla sınırlı tutulmuyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün yaşam becerileri yaklaşımından hareketle hazırlanan Yeşilay Yaşam Becerileri Eğitim Programı da ortaokul öğrencilerine yönelik çalışmalar arasında bulunuyor.

Yedi haftalık okul temelli programla öğrencilerin akran baskısı ile riskli ortam ve durumlara karşı korunmalarına yardımcı olacak karar verme, problem çözme ve stresle başa çıkma gibi becerilerin desteklenmesi amaçlanıyor.

Teknolojinin etkisini kullanım biçimi belirliyor

Değerlendirmelerde, teknolojinin eğitim açısından hem fırsatlar hem de riskler taşıdığı vurgulanıyor. Dijital araçlar öğretimin desteklenmesi, kişiselleştirilmesi, uygulama imkânlarının artırılması ve öğrencilerin etkileşiminin güçlendirilmesi açısından kullanılabilirken, kontrolsüz kullanım dikkat dağınıklığı ve öğrenme sürecinden kopma riskini beraberinde getirebiliyor.

Bu nedenle çocuk ve gençlerin teknoloji kullanımı yalnızca günlük ekran süresi üzerinden değil; uyku, okuma, fiziksel aktivite, yüz yüze sosyal etkileşim ve uygulamalı öğrenme gibi faaliyetlerin teknoloji nedeniyle ne ölçüde geri plana itildiğiyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.